Thi thử toàn quốc - Đề ôn tập giữa học kì 2 - Môn Sử lớp 11 - Trạm 1

Đoạn tư liệu đề cập đến bộ luật gồm hơn 700 điều, quy định đầy đủ về các lĩnh vực của đời sống xã hội - đây chính là bộ “Quốc triều hình luật” (hay còn gọi là Bộ luật Hồng Đức), được ban hành dưới triều vua Lê Thánh Tông (thế kỉ XV).

Để tập trung quyền lực vào tay nhà vua, Lê Thánh Tông đã tiến hành cải cách bộ máy nhà nước theo hướng tập quyền cao độ.

Nhà vua đã tiến hành:

- Bãi bỏ nhiều cơ quan, chức quan cũ từng có quyền lực lớn.

- Thiết lập bộ máy hành chính mới gồm 3 cấp: trung ương - thừa tuyên - huyện/xã, trong đó quyền lực trung ương được tập trung vào vua.

- Tổ chức lại Lục bộ, quy định rõ chức năng từng cơ quan để dễ kiểm soát.

Cuối thế kỉ XIV - đầu thế kỉ XV, Hồ Quý Ly và triều Hồ đã tiến hành nhiều cuộc cải cách trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, xã hội, quân sự, giáo dục.

Những cải cách này nhằm:

- Hạn chế đặc quyền của quý tộc cũ

- Tăng vai trò quản lí của nhà nước

- Đổi mới cách tổ chức và phát triển đất nước

Vì vậy, tác động tích cực lớn nhất là bước đầu xác lập một mô hình phát triển mới cho Đại Việt, dù chưa hoàn chỉnh.

Trước khi tiến hành cải cách hành chính, triều Lê rơi vào tình trạng rối ren về chính trị: vua yếu, quyền lực phân tán, nội bộ triều đình nhiều mâu thuẫn, tranh giành quyền lực.

Trong bối cảnh đó, vua Lê Thánh Tông tiến hành cải cách hành chính nhằm:

- Củng cố quyền lực trung ương.

- Xây dựng bộ máy nhà nước chặt chẽ, thống nhất.

- Ổn định trật tự chính trị - xã hội.

Chế độ phong kiến Việt Nam đạt đỉnh cao ở triều Lê sơ, đặc biệt dưới thời vua Lê Thánh Tông.

Biểu hiện của “đỉnh cao”:

- Bộ máy nhà nước hoàn chỉnh, tập quyền mạnh.

- Luật pháp phát triển (Luật Hồng Đức).

- Kinh tế ổn định, nông nghiệp phát triển.

- Văn hóa - giáo dục hưng thịnh, khoa cử phát triển.

Dưới thời vua Lê Thánh Tông, triều Lê sơ rất coi trọng giáo dục và khoa cử.

Nhà nước cho dựng bia đá ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám để:

- Khắc tên những người đỗ đại khoa (Tiến sĩ).

- Tôn vinh nhân tài.

- Khuyến khích việc học trong xã hội.

Dưới thời vua Minh Mạng (nửa đầu thế kỉ XIX), triều Nguyễn tiến hành cải cách hành chính quan trọng.

Nhà vua chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên (nơi đặt kinh đô Huế) nhằm:

- Tăng cường quản lí thống nhất từ trung ương.

- Hạn chế quyền lực địa phương.

- Củng cố quốc gia phong kiến tập quyền.

Trong cuộc cải cách cuối thế kỉ XIV-đầu XV, Hồ Quý Ly rất chú trọng đến văn hóa, giáo dục.

Việc đề cao văn hóa dân tộc, khuyến khích dùng chữ Nôm:

- Giúp người Việt tiếp cận tri thức dễ hơn so với chữ Hán.

- Khẳng định bản sắc và tinh thần dân tộc.

- Thể hiện tư tưởng tiến bộ so với thời kì trước.

Để bảo vệ và củng cố chế độ phong kiến, vua Minh Mạng chủ trương độc tôn Nho giáo.

Nho giáo đề cao:

- Trật tự quân-thần-phụ-tử.

- Trung quân, phục tùng nhà vua.

Điều này rất phù hợp với mục tiêu củng cố quyền lực của triều Nguyễn.

Trong các cải cách của Hồ Quý Ly, triều Hồ đặc biệt chú ý đến lĩnh vực xã hội.

Kiểm soát hộ tịch trên cả nước nhằm:

- Nắm rõ dân số, lao động.

- Quản lí thuế và quân dịch chặt chẽ hơn.

- Ổn định trật tự xã hội.

Dưới thời Lê sơ, triều đình đã biên soạn Bộ Quốc triều hình luật (còn gọi là Luật Hồng Đức), hoàn chỉnh nhất vào thời vua Lê Thánh Tông.

Đây là bộ luật tiêu biểu của nhà nước phong kiến Việt Nam, thể hiện:

- Quyền lực của nhà nước.

- Bảo vệ trật tự xã hội.

- Một số điểm tiến bộ như bảo vệ quyền lợi phụ nữ, ruộng đất.

Cải cách của Hồ Quý Ly có nhiều điểm tiến bộ:

- Văn hóa - giáo dục có cải cách mới, khuyến khích chữ Nôm.

- Tăng cường quyền lực trung ương, hạn chế thế lực quý tộc.

- Hạn chế sự tập trung ruộng đất của địa chủ, bảo vệ nông dân.

Tuy nhiên, triều Hồ không giải phóng hoàn toàn nô tì; chỉ có những biện pháp hạn chế, cải thiện phần nào.

a) Đúng, tư liệu nêu rõ: “ban hành chế độ quân điền, chia ruộng đất công làng xã cho người dân… theo tỉ lệ”.

b) Sai, tư liệu khẳng định chính sách quân điền phủ định quyền chi phối ruộng đất công của làng xã theo tục lệ, buộc làng xã phải tuân theo quy định của nhà nước, không còn tự quyết như trước.

c) Sai, tư liệu nêu rõ: “ruộng đất công làng xã không được đem mua bán, chuyển nhượng, quyền đó thuộc về vua” => Làng xã không có quyền cho phép mua bán ruộng đất công.

d) Đúng, tư liệu nhấn mạnh:

- Quyền sở hữu ruộng đất công thuộc về vua.

- Làng xã chỉ quản lí ruộng đất cho nhà nước.

- Nông dân trở thành tá điền của nhà nước trung ương.

=> Điều này phản ánh rõ tính tập quyền cao độ của nhà nước phong kiến Lê sơ.

a) Sai, đô sát viện được thành lập vào thế kỷ XIX, không phải thế kỷ XVII.

b) Đúng, đô sát viện chỉ chịu sự kiểm soát và giám sát duy nhất của nhà vua.

c) Đúng, đô sát viện có nhiệm vụ giám sát hoạt động của các quan chức từ trung ương đến địa phương.

d) Sai, đô sát viện có nhiệm vụ phối hợp với các Giám sát ngự sử 16 đạo, không hoạt động độc lập với họ.

a) Đúng, nhà Minh thực hiện chính sách đồng hóa văn hóa dân tộc Việt Nam.

b) Sai, tuy chúng thực hiện nhiều chính sách hà khắc nhưng nhân dân vẫn luôn giữ được các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Việt.

c) Sai, vì mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam với chính quyền đô hộ nhà Minh là nguyên nhân trực tiếp làm bùng nổ phong trào Tây Sơn.

d) Đúng, đoạn trích trên phản ánh chính sách cai trị hà khắc, thuế khóa nặng nề của nhà Minh đối với dân tộc ta.

a) Đúng, đoạn tư liệu nêu rõ Hồ Quý Ly “đề cao chữ Quốc ngữ (chữ Nôm)”. Đây là điểm tiến bộ, thể hiện tinh thần phát huy văn hoá dân tộc.

b) Sai, Hồ Quý Ly bài bác tư tưởng thánh hiền Trung Quốc mà nhiều nho sĩ coi là bất khả xâm phạm. Điều này cho thấy ông muốn thoát khỏi sự ràng buộc máy móc vào Nho giáo.

c) Đúng, tư liệu khẳng định: “Về giáo dục, nội dung cải cách thể hiện tinh thần yêu nước, tính đại chúng và gắn bó với cuộc sống”. Đây là sự khác biệt với nền giáo dục Nho học vốn thiên về kinh điển xa rời thực tiễn.

d) Sai, nhiều nho sĩ coi việc “bài bác thánh hiền Trung Quốc” là trái luân thường, không đồng thuận với cải cách. Điều này khiến cho các chính sách tiến bộ của Hồ Quý Ly gặp nhiều trở ngại và khó được áp dụng rộng rãi.