Không phải đến tận thế kỷ 20 con người mới nghĩ đến biến đổi khí hậu. Thực
Không phải đến tận thế kỷ 20 con người mới nghĩ đến biến đổi khí hậu. Thực tế, chúng ta đã biết, suy ngẫm và lo lắng về điều này từ hàng ngàn năm trước.
Bức tranh Đền thờ thần Zeus và sông Ilissos tại Athens (1821) trong bộ tranh Cảnh quan Hy lạp của hoạ sĩ Edward Dodwell. Ảnh: Wikimedia Commons.
Từ thế kỷ IV trước Công nguyên, người Hy Lạp và La Mã cổ đại đã hiểu rằng khí hậu có thể thay đổi theo thời gian, và hoạt động sống của con người có thể góp phần gây ra những thay đổi đó. Họ cũng lo ngại cả về tác động của khí hậu lên đời sống mỗi cá nhân và toàn thể xã hội.
Dấu vết sớm nhất của ý tưởng “biến đổi khí hậu”?
Triết gia Hy Lạp Theophrastus (372–282 TCN), học trò của Aristotle, thường được xem là người đầu tiên ghi chép về biến đổi khí hậu.
Trong tác phẩm On Winds (Về Gió), ông kể rằng người dân Crete nhận thấy khí hậu trên đảo đã thay đổi qua nhiều thế kỷ:
“Họ kể rằng mùa đông giờ dài hơn và tuyết rơi nhiều hơn. Ngày xưa, những ngọn núi từng có người sinh sống và trồng trọt, từ ngũ cốc đến cây ăn trái, vì đất đai khi ấy được khai phá và canh tác.
Giữa các dãy núi Ida và những vùng khác có những đồng bằng rộng lớn, nhưng nay không còn ai canh tác vì chúng không còn cho ra cây trái.
Nhưng trước kia, như người ta kể lại, những nơi đó từng có người ở; khi ấy lượng mưa rất lớn và hầu như không có nhiều tuyết hay thời tiết giá lạnh như bây giờ.“
Không rõ mô tả của Theophrastus về khí hậu Crete có chính xác hay không, và từ “ngày xưa” ông nói tới là giai đoạn nào. Các nghiên cứu khoa học hiện đại cho thấy Crete từ 8000 TCN đến 600 TCN đã trải qua nhiều chu kỳ khí hậu: lúc ẩm và ấm, lúc khô và ấm, rồi lạnh và ẩm. Còn vào thời Theophrastus viết, khí hậu được cho là tương đối ấm và khô.
Nhận xét của Theophrastus cho thấy người xưa đã truyền miệng thông tin về sự thay đổi khí hậu qua nhiều thế hệ, chứ không chỉ là những quan sát ngẫu nhiên.
Phát hiện của người xưa
Trong thời Hy Lạp và La Mã cổ đại, một số người đã nhận ra rằng chính hoạt động của con người có thể góp phần làm thay đổi khí hậu.
Nhà quý tộc La Mã Pliny the Elder (23/24-79 SCN) đã viết bộ sách Lịch sử Tự nhiên (Natural History), trong đó ông đưa ra nhiều ví dụ về biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Ở một đoạn, Pliny ghi lại rằng:
“Tại vùng Larisa ở Thessaly, việc con người cho tháo cạn một hồ nước đã khiến nhiệt độ của cả vùng giảm xuống.”
Và theo Pliny, sự thay đổi khí hậu này đã dẫn tới hậu quả rõ rệt:
“Cây ô liu từng mọc ở đây giờ đã biến mất; những giàn nho cũng bắt đầu bị sương giá làm hỏng, điều trước kia chưa từng xảy ra.”
Pliny còn nhấn mạnh rằng sự thay đổi khí hậu do con người tác động như vậy không chỉ xảy ra ở Thessaly. Ông viết:
“Thành bang Aenos, từ khi con sông Maritza được dẫn tới gần đó, trở nên ấm hơn; và khí hậu quanh vùng Philippi cũng đổi thay khi người dân cho thoát nước các khu đất canh tác.”
Quan tâm đến sức khoẻ môi trường
Người Hy Lạp và La Mã cổ đại hiểu rằng khí hậu không phải thứ bất biến. Nó thay đổi theo thời gian.
Tác giả La Mã Columella (hoạt động khoảng năm 50 SCN) đã viết trong cuốn Về nông nghiệp (On Agriculture) rằng các tác giả trước ông đã đề cập tới biến đổi khí hậu:
“Tôi thấy nhiều học giả […] tin rằng theo sự chảy trôi của thời gian, thời tiết và khí hậu sẽ thay đổi.”
Columella dẫn lại triết gia Saserna (hoạt động đầu thế kỷ I TCN). Saserna quan sát thấy rằng:
“Những vùng mà trước kia do mùa đông khắc nghiệt không thể giữ nổi một mầm nho hay ô liu nào sống sót, thì nay, khi cái lạnh xưa kia đã giảm bớt và thời tiết trở nên ôn hòa hơn, lại có thể thu hoạch ô liu và nho với sản lượng lớn.”
Tuy nhiên, Saserna không cho rằng con người là nguyên nhân của những thay đổi khí hậu dài hạn này. Ông cho rằng nguyên nhân nằm ở vị trí của Trái đất so với Mặt trời và các hành tinh khác, và viết rằng:
“Vị trí của bầu trời đã thay đổi.”
Các tác giả Hy Lạp và La Mã đôi khi than phiền về việc con người phá hoại môi trường.
Triết gia La Mã Pliny the Elder từng viết:
“Chúng ta làm ô uế các dòng sông và những yếu tố của tự nhiên; và chính không khí, thứ giữ sự sống tồn tại, chúng ta lại biến nó thành công cụ hủy hoại sự sống.”
Tuy nhiên, phần lớn các tác giả cổ đại không kết nối chặt chẽ ô nhiễm môi trường với biến đổi khí hậu như cách chúng ta làm ngày nay. Ngoại lệ hiếm hoi là khi họ nói về việc con người tháo cạn hồ nước hoặc đổi hướng dòng sông, những việc này khiến nhiều người thời đó vô cùng lo lắng.
Dù vậy, người xưa vẫn xem bảo vệ môi trường là vấn đề nghiêm túc. Họ tin rằng nếu môi trường trở nên độc hại, con người cũng sẽ mắc nhiều loại bệnh tật.
Thầy thuốc Hy Lạp Galen (129-216 SCN) từng mô tả rằng vào thời ông, sông Tiber ở Rome ô nhiễm đến mức cá sống ở đó không an toàn để ăn. Thế nhưng nhiều người vẫn ăn cá sông Tiber, để rồi bị bệnh và qua đời. Nguồn ô nhiễm chính là nước thải và rác sinh hoạt.
Một số người đứng đầu cộng đồng thời bấy giờ đã quyết định phải có hành động thiết thực để làm sạch môi trường.
Chẳng hạn, hoàng đế La Mã Nerva (trị vì 96-98 SCN) đã tiến hành các công trình cải tạo khiến diện mạo thành phố trở nên “sạch sẽ và khác trước”, và không khí thì “trong lành hơn”, theo ghi chép của triết gia Frontinus.
Những ghi chép từ thời Hy Lạp và La Mã cổ đại cho thấy người xưa đã sớm lo lắng về tác động tiêu cực của con người lên môi trườngHọ nhận ra rằng những vùng từng giàu có, màu mỡ có thể trở nên hoang vu, cằn cỗi theo thời gian.
Dù người cổ đại ít gắn tác động môi trường với biến đổi khí hậu hơn chúng ta, họ vẫn hiểu rằng làm tổn hại môi trường có thể làm thay đổi khí hậu. Và họ cũng hiểu rằng cuối cùng, những thay đổi ấy sẽ gây hại cho chính con người và cho xã hội.
Nguồn:
Ancient Greeks and Romans knew harming the environment could change the climate
Climatic variability and the evolution of water technologies in Crete, Hellas
Hà Trang tổng hợp
Trả lời cho các câu 1, 2, 3, 4, 5 dưới đây:
Hãy ghép nối nhận vật với đóng góp về khí hậu.
Đáp án đúng là: 1-b; 2-c; 3-a
Vận dụng kĩ năng xử lý dạng bài nối. Đọc kĩ, phân tích, tổng hợp.
Đáp án cần chọn là: 1-b; 2-c; 3-a
Hãy ghép địa điểm với hiện tượng khí hậu được ghi nhận.
Đáp án đúng là: 1-b; 2-c; 3-a
Vận dụng kĩ năng xử lý dạng bài nối. Đọc kĩ, phân tích, tổng hợp.
Đáp án cần chọn là: 1-b; 2-c; 3-a
Ghép hoạt động của con người với hệ quả tới khí hậu, môi trường tương ứng.
Đáp án đúng là: 1-a; 2-b; 3-c
Vận dụng kĩ năng xử lý dạng bài nối. Đọc kĩ, phân tích, tổng hợp.
Đáp án cần chọn là: 1-a; 2-b; 3-c
Hãy nối tác giả với quan điểm về nguyên nhân biến đổi khí hậu.
Đáp án đúng là: 1-c; 2-d; 3-b
Vận dụng kĩ năng xử lý dạng bài nối. Đọc kĩ, phân tích, tổng hợp.
Đáp án cần chọn là: 1-c; 2-d; 3-b
Hãy ghép hành động các nhà quản lí với môi trường.
Đáp án đúng là: 1-b; 2-a; 3-c
Vận dụng kĩ năng xử lý dạng bài nối. Đọc kĩ, phân tích, tổng hợp.
Đáp án cần chọn là: 1-b; 2-a; 3-c
Quảng cáo
Group 2K8 ôn Thi ĐGNL & ĐGTD Miễn Phí
>> 2K8 Chú ý! Lộ Trình Sun 2026 - 3IN1 - 1 lộ trình ôn 3 kì thi (Luyện thi 26+ TN THPT, 90+ ĐGNL HN, 900+ ĐGNL HCM, 70+ ĐGTD - Click xem ngay) tại Tuyensinh247.com.Đầy đủ theo 3 đầu sách, Thầy Cô giáo giỏi, luyện thi theo 3 giai đoạn: Nền tảng lớp 12, Luyện thi chuyên sâu, Luyện đề đủ dạng đáp ứng mọi kì thi.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
Hỗ trợ - Hướng dẫn
-
024.7300.7989
-
1800.6947
(Thời gian hỗ trợ từ 7h đến 22h)
Email: lienhe@tuyensinh247.com
