Em hãy viết bài văn nghị luận phân tích chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn

Câu hỏi số 982115:

Vận dụng

Em hãy viết bài văn nghị luận phân tích chủ đề và đặc sắc nghệ thuật của truyện ngắn sau:

Ông già, sóc nâu và sấu sót

(Đỗ Tiến Thụy) 1

(Lược một đoạn: Thắng cửa sổ phòng làm việc của ông là một cây sấu có tổ sóc, nó gọi ông nhớ cây sấu vườn nhà hàng xóm ngày xưa với những kỉ niệm tuổi thơ mát lành... Một hôm, một chú sóc nâu liều lĩnh nhảy xuống bậu cửa sổ, dáo dác ngó vào phòng. Biết sóc đói, đến gần người là để xin thức ăn, ông tìm hiểu và phát hiện sóc thích ăn quả hồng xiêm.)

Hôm sau, khi đi ăn sáng, ông ghé hàng hoa quả mua một cân hồng xiêm không hạt, về phòng chọn quả chín tới, đặt lên đĩa, bỏ lên bậu cửa sổ. Hồng xiêm không thơm khi chưa bổ, thế mà chú sóc đã ngửi thấy, phóc sang. Chú nhảy một vũ điệu thăm dò, chiếc đuôi lất phất cao như một bông lau chín rực dưới hoàng hôn, khi cuộn lại tròn cong như một vòng lửa tỏa, đôi tai tròn ngắn dựng căng, chiếc mũi nhỏ xinh hấp hỉnh.

“Tao dành cho mày đấy, ăn đi!”

Chỉ đợi thế, phắt, chú sóc ôm nhanh quả hồng vào ngực, chạy bằng hai chân như một nghệ sĩ xiếc từ cửa sổ sang cành đại về cây sấu. Ông bất giác nở một nụ cười thơ trẻ.

Sáng sau ông lại chọn một quả hồng xiêm vừa chín, nhưng vừa mở cửa sổ ông đã sững người. Giữa chiếc đĩa là một quả sấu chín mọng, vàng hươm. Ngước mắt nhìn lên, ông thấy chú sóc đang chờ trên cành đại, đôi mắt tinh anh hấp háy. “Huýt huy, huýt huy. Ăn đi, ăn đi".

Không cần rửa, ông hấp tấp bỏ tọt quả sấu vào miệng. Chầm chậm nhai. Cả một vùng kí ức ngọt lành ùa về, tan chảy, thẩm thấu vào từng tế bào của kẻ ưa hoài niệm. [...]

“Ăn quả, nhả hạt”, lời bà nội dặn văng vẳng trong đầu. Ông nhả hạt sấu ra lòng bàn tay, loay hoay tìm chỗ vứt. Rồi tiện tay ông bỏ ngay lên đĩa.

Sớm sau chú sóc lại sang. Ông ngạc nhiên khi hạt sấu đã biến mất, thay vào đó là một quả sấu mới. A, ông reo lên với phát hiện mới mẻ: Sóc thích ăn hạt sấu. Vậy thì chú cứ hái quả mang đây, ta sẽ ăn cùi, nhường chú phần hạt.

Nhón lấy sấu, đặt lại hồng xiêm, ông nheo mắt cười: “Này sóc, chúng ta không nợ nần gì nhau nhé!”

Trò chơi đổi quả dừng lại ở lần thứ ba. Chú sóc chỉ mót được đúng ba quả sấu sót mang đến cho ông và mang đi ba cái hạt. Còn ông, vẫn thưởng hồng cho sóc tới mùa đông.

(Lược một đoạn: Mùa đông đến, chợ hoa quả không còn loại quả sóc thích, ông lại tìm mua ngô, mỗi ngày tẽ ngô để vào đĩa cho sóc và thích thú theo dõi cách sóc mẹ dạy bầy con những bài học sinh tồn.)

Mấy ngày liền không thấy sóc mẹ dạy con thêm bài mới, ông nghĩ: Chắc hết bài rồi. Chừng đó bài học là đủ để cho sóc tồn tại giữa phố phường.

Nhưng ông đã nhầm.

Đêm ấy, đọc sách mãi vẫn không ngủ được. Nằm nghĩ miên man một hồi, bỗng nhớ tới bầy sóc, ông trở dậy cầm ống nhòm. Con đường vắng lặng. Những bụi mưa xuân bay tơi bời dưới ánh đèn đường vàng ấm. Và kia, mẹ con nhà sóc thoăn thoắt tụt từ cây sấu xuống, vượt qua tường rào, vào sân cơ quan. Cái sân này rộng, nhiều người muốn thuê để mở quán cà phê hoặc hàng ăn uống nhưng mọi người sợ ồn ào nên chỉ đồng ý cho một bác vốn là lái xe cũ của cơ quan bán đơn sơ, chậu hoa, cây cảnh..., cốt để tạo cảnh quan sinh thái.

Nghiêng ngó một hồi, sóc mẹ tìm tới một chậu cảnh đặt sát tường rào, dùng hai tay bới đất tạo một hố nhỏ, cẩn thận nhả một hạt ngô vào, rồi dùng tay lấp đất xóa dấu vết. Vừa làm sóc mẹ vừa cất những tiếng kêu rù rì với đàn con. Rồi nó nhảy lên tường rào, đứng thẳng bằng hai chân, quay trước quay sau cảnh giới. Ba con sóc con, mỗi con được mẹ chỉ cho một chậu cảnh khác, toàn là những chậu bonsai to bày sát tường rào mấy năm chưa bán được để các con giấu hạt. Công việc kết thúc, sóc mẹ kêu lên một tiếng “Tuýt” như còi hiệu lệnh. Lập tức đàn sóc vút về tổ.

Chứng kiến sự việc diễn ra mấy đêm liền, ông tự tin đi đến kết luận: Không còn nghi ngờ gì nữa, sống ở môi trường đô thị khắc nghiệt, loài sóc đã hình thành được kĩ năng giấu thức ăn để dùng dần.

Nhưng ông lại nhầm.

Vào một sớm tháng hai, vừa xuống sân ông đã sửng sốt thấy trên những chậu bonsai sát tường rào là những mầm ngô vừa nhú xanh mướt. Ông giật mình, chẳng nhẽ lũ sóc khôn đến mức biết gieo hạt cho mùa sau?

Một ý tưởng lóe lên trong đầu ông. Bác bán chậu cảnh ngạc nhiên khi thấy ông chỉ hơn chục chậu bonsai, đề nghị:

- “Bán cho tôi số chậu cây này”.

- “Ông mang về quê à?”

- “Không, tôi mua và gửi bác chăm tại đây, với điều kiện không được nhổ bỏ những cây ngô dưới gốc”.

Bác bán chậu cảnh còn đang tròn mắt thì ông đã tiếp:

- “Một hàng ngô trổ cờ, đậu bắp trước sân cơ quan chẳng phải là một cảnh tượng đẹp lạ hay sao!”

Ý nghĩ này làm ông xốn xang đến cả khi về phòng. Mở cửa sổ với tách trà nóng trên tay, ông lại thêm một lần kinh ngạc. Trên ba chậu cảnh nhỏ đặt trên bậu cửa sổ là ba mầm cây vừa đội đất nhô lên, thân cây nào cũng bậm bạp, hai lá mầm vươn căng vẫn còn vương vỏ hạt sấu. Ông thần người.

Bất giác ông nhớ tới cây sấu nhà hàng xóm ngày xưa, khi nó bị chặt đi vì già cỗi, chú bé láng giềng đã tiếc ngẩn ngơ. Tiếc, nhưng đến tận bây giờ chưa bao giờ ông có ý định tự tay trồng một cây sấu mới. Có một hạt mầm ngủ quên trong ông bỗng cựa mình. Mặt ông nóng bừng.

Cuối tuần ấy ông mang ba cây sấu con về vườn quê. Khi đào hố hạ cây, vun đất, ông mỉm cười nghĩ tới một viễn cảnh:

Vườn quê. Hai ông cháu. Cậu bé mười tuổi sau khi thưởng thức quả thần thánh trong mưa, hỏi ông nội:

- “Ông ơi những cây sấu này ai trồng?”

Ông già thành thật trả lời:

- “Do sóc trồng cháu ạ!”

(In trong Hợp tuyển Văn Mới 10 năm, 2015 – 2025, Nxb Hội nhà văn 2025)

- Hết -

1. Đỗ Tiến Thụy sinh năm 1970, quê ở Hà Tây (Hà Nội). Ông là cây bút viết nhiều về đề tài nông thôn, quê hương... với góc nhìn mới mẻ, sâu sắc. Một số tác phẩm đã xuất bản: Gió đồng se sắt, Màu rừng ruộng, Vết thương thành thị...

Quảng cáo

Xem lời giải

Câu hỏi:982115

Phương pháp giải

Căn cứ kiến thức về văn nghị luận, phân tích và xác định vấn đề; sử dụng linh hoạt các thao tác lập luận,…

Giải chi tiết

I. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

II. Thân bài

1. Phân tích chủ đề

Chủ đề: Sự thức tỉnh tâm hồn con người trước trí tuệ dịu dàng của tự nhiên; từ hoài niệm thụ động bước sang hành động chủ động gieo mầm và nối tiếp sự sống cho tương lai.

Biểu hiện:

a. Thể hiện qua nhan đề tác phẩm:

- Nhan đề "Ông già, sóc nâu và sấu sót" đặt ba đối tượng ngang hàng.

- Sự kết nối bình đẳng xóa bỏ khoảng cách giữa con người (ông già), tự nhiên (sóc nâu) và di sản của quá khứ (sấu sót). Nhan đề gửi gắm chủ đề: Chi tiết nhỏ bé còn sót lại của quá khứ khi kết hợp với sức sống tự nhiên có khả năng kết nối và đánh thức tâm hồn con người trong hiện tại.

b. Thể hiện qua đề tài

- Đề tài mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, khép gọn trong phạm vi bậu cửa sổ phòng làm việc và khoảng sân cơ quan chật hẹp giữa đô thị.

- Mối quan hệ này chứng minh rằng sức sống kỳ diệu của tự nhiên không ở đâu xa mà tồn tại ngay trong lòng thành thị xô xát. Việc thiên nhiên kiến tạo mầm sống ngay trong môi trường khắc nghiệt đã đặt tiền đề cho sự thức tỉnh nhận thức của con người.

c. Thể hiện qua tình huống truyện

- Tình huống nhận thức tạo nên bước ngoặt tư tưởng: Đặt con người từ vị thế "kẻ cưu mang/ban phát" trở thành "người học trò" học bài học gieo mầm từ loài vật. Qua đó làm nổi bật chủ đề cốt lõi: Bản chất cốt lõi của sự sống không chỉ là tiêu thụ hay tồn tại đơn thuần, mà là gieo mầm và nối tiếp.

d. Thể hiện qua hệ thống nhân vật:

- Sự tương tác giữa hai nhân vật trung tâm: Ông già (kẻ ưa hoài niệm, tiếc nuối quá khứ nhưng chưa từng tự tay trồng cây sấu mới) và Sóc nâu (sinh linh nhỏ bé đang sống bằng bản năng sinh tồn dẻo dai, lặng lẽ gieo mầm cho tương lai).

- Hành động gieo hạt vô tư của sóc đã tác động mãnh liệt, cảm hóa nhân vật ông già. Nhân vật ông già bừng tỉnh: Bước qua sự hoài niệm xơ cứng, hoài niệm suông để chuyển hóa tình yêu thương thành hành động vun trồng thực tế.

e. Thể hiện qua hệ thống chi tiết nghệ thuật đắt giá:

- Quả sấu sót: Đỉnh điểm của hoài niệm và bài học "Ăn quả, nhả hạt".

- Ba mầm sấu đội đất nhô lên trên bậu cửa sổ: Cú hích khiến "hạt mầm ngủ quên" trong lòng ông già cựa mình, mặt nóng bừng vì hổ thẹn và xúc động.

- Lời đáp với cháu nội ở kết bài ("Do sóc trồng cháu ạ!"): Chi tiết đúc kết giá trị. Chi tiết mầm cây hòa làm một với mầm thiện tâm hồn. Lời đáp cuối truyện khẳng định sự khiêm nhường của con người trước tự nhiên, lòng biết ơn cuộc sống và ý thức nối tiếp thế hệ. Hành trình gieo mầm đã hoàn thành một vòng quay trọn vẹn.

2. Phân tích đặc sắc nghệ thuật

- Tình huống truyện bất ngờ, hóm hỉnh.

- Nghệ thuật miêu tả tâm lý và thế giới loài vật sinh động:

+ Hình ảnh chú sóc nâu nhảy vũ điệu thăm dò, đuôi như bông lau, đôi tai dựng căng... được khắc họa có thần, đầy sức sống.

+ Tâm lý ông già diễn biến tinh tế: Từ vui đùa ngây thơ => hoài niệm => sửng sốt => thẫn thờ bừng tỉnh => hành động quyết đoán mang cây về quê trồng.

- Hình ảnh mang tính biểu tượng cao: Hạt ngô, mầm sấu không chỉ là thực thể tự nhiên mà là biểu tượng cho sức sống vĩnh cửu, cho những giá trị tử tế tiềm ẩn trong tâm hồn cần được khai phá.

- Giọng điệu: Giọng văn thong thả, hóm hỉnh, đan cài giữa chất thơ trong trẻo và chiều sâu chiêm nghiệm triết lý nhân sinh.

3. Đánh giá chung

- Sự kết hợp hoàn hảo giữa kĩ thuật dựng truyện tài hoa và chiều sâu tư tưởng giúp tác phẩm vượt qua khuôn khổ một câu chuyện sinh hoạt đời thường để trở thành một ẩn dụ sâu sắc về nhân sinh.

- Tác phẩm thức tỉnh người đọc về lối sống hòa hợp, khiêm nhường với tự nhiên và ý thức trách nhiệm nuôi dưỡng những hạt mầm tốt lành trong chính mình.

III. Kết bài: Tổng kết vấn đề nghị luận.

Tham Gia Group Dành Cho Học Sinh Lớp 9 - Ôn Thi Vào Lớp 10

Câu hỏi trước Câu tiếp theo

>> Học trực tuyến lớp 9 và Lộ trình UP10 trên Tuyensinh247.com . Học online tại nhà cũng giáo viên giỏi từ trường TOP đầu cả nước. Lộ trình học tập 3 giai đoạn: Học nền tảng lớp 9, Ôn thi vào lớp 10, Luyện Đề. Bứt phá điểm lớp 9, thi vào lớp 10 kết quả cao. Hoàn trả học phí nếu học không hiệu quả. Phụ huynh và học sinh tham khảo chi tiết khoá học tại: Link