Mực tàng hình là ứng dụng thú vị của hiện tượng chuyển dịch cân bằng nhiệt sắc
Mực tàng hình là ứng dụng thú vị của hiện tượng chuyển dịch cân bằng nhiệt sắc (thermochromism) dựa trên sự thay đổi phối trí của ion kim loại chuyển tiếp Co²⁺. Trong dung dịch nước, cobalt(II) chloride tồn tại ở dạng phức chất bát diện hexaaquacobalt(II), [Co(H₂O)₆]²⁺, mang màu hồng phấn rất nhạt. Khi viết dung dịch này lên một tờ giấy trắng rồi để khô tự nhiên ở nhiệt độ phòng, màu hồng gần như tàng hình trước mắt thường.
Tuy nhiên, nếu nhẹ nhàng hơ nóng bức thư trên ngọn lửa đèn cồn hoặc sấy bằng máy sấy tóc, các dòng chữ vô hình sẽ lập tức hiện rõ thành màu xanh lam đậm đặc trưng. Bản chất của hiện tượng này là sự chuyển hóa giữa phức chất bát diện và phức chất tứ diện theo phương trình cân bằng hóa học sau: [Co(H₂O)₆]²⁺(aq) + 4Cl⁻(aq) ⇌ [CoCl₄]²⁻(aq) + 6H₂O(l) (ΔrH° > 0)
(màu hồng phấn nhạt) (màu xanh lam đậm)
Phản ứng tạo thành ion phức tetrachlorocobaltate(II) [CoCl₄]²⁻ thu nhiệt mạnh (ΔrH° > 0). Khi nhiệt độ tăng cao, hơi nước bay hơi khỏi bề mặt giấy và nhiệt lượng cung cấp thúc đẩy cân bằng chuyển dịch thuận nghịch về phía tạo phức màu xanh lam. Sau khi để nguội trong không khí ẩm một thời gian, các phân tử nước xung quanh lại hấp thụ ngược trở lại bề mặt giấy, khiến chữ viết màu xanh lam từ từ mờ đi và biến mất hoàn toàn.
Bên cạnh yếu tố nhiệt độ, cân bằng trên còn rất nhạy cảm với nồng độ các ion trong dung dịch. Nếu thêm một lượng lớn dung dịch hydrochloric acid (HCl) đặc hoặc muối calcium chloride (CaCl₂) khan vào dung dịch phức màu hồng ở nhiệt độ phòng, dung dịch cũng nhanh chóng đổi sang màu xanh lam mà không nhất thiết phải gia nhiệt. Ngược lại, nếu bổ sung một lượng lớn nước cất hoặc thêm muối bạc nitrate (AgNO₃) để kết tủa ion chloride, màu hồng phấn ban đầu sẽ lập tức được phục hồi.
Trả lời cho các câu 1, 2, 3, 4, 5 dưới đây:
Dựa vào nguyên lý chuyển dịch cân bằng Le Chatelier, việc hơ nóng bức thư viết bằng mực CoCl₂ làm hiện lên dòng chữ màu xanh lam vì
Đáp án đúng là: B
Dựa vào nguyên lý chuyển dịch cân bằng Le Chatelier đối với phản ứng có biến thiên enthalpy ΔrH° > 0 (phản ứng thu nhiệt). Khi tăng nhiệt độ, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm nhiệt độ (chiều thu nhiệt).
Đáp án cần chọn là: B
Nhận định nào sau đây giải thích chính xác nhất vì sao dòng chữ màu xanh lam trên tờ giấy sau khi hơ nóng lại tự động biến mất sau vài giờ để ngoài không khí ẩm bình thường?
Đáp án đúng là: C
Xét sự có mặt của các chất tham gia và sản phẩm trong biểu thức cân bằng: [Co(H₂O)₆]²⁺ + 4Cl⁻ ⇌ [CoCl₄]²⁻ + 6H₂O.
Đáp án cần chọn là: C
Một học sinh có một ống nghiệm chứa dung dịch CoCl₂ đang có màu hồng nhạt ở nhiệt độ phòng. Thao tác nào sau đây sẽ làm dung dịch trong ống nghiệm chuyển ngay sang màu xanh lam mà KHÔNG cần đun nóng?
Đáp án đúng là: B
Tác động nồng độ lên cân bằng: Tăng nồng độ chất phản ứng (Cl⁻) sẽ thúc đẩy cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận sinh ra chất có màu xanh lam.
Đáp án cần chọn là: B
Đánh giá tính đúng/sai của các phát biểu sau:
| Đúng | Sai | |
|---|---|---|
| a) Phản ứng thuận giữa [Co(H₂O)₆]²⁺ và Cl⁻ là phản ứng thu nhiệt, do đó khi ngâm ống nghiệm chứa dung dịch đang có màu xanh vào cốc nước đá, dung dịch sẽ chuyển dần sang màu hồng. | ||
| b) Thêm dung dịch AgNO₃ vào dung dịch hỗn hợp làm xuất hiện kết tủa trắng AgCl, kéo theo sự chuyển dịch cân bằng theo chiều thuận. | ||
| c) Dung dịch ethanol có khả năng liên kết mạnh với nước; khi nhỏ ethanol vào dung dịch CoCl₂ màu hồng ở nhiệt độ phòng, màu của dung dịch có xu hướng ngả sang màu xanh. | ||
| d) Sự đổi màu của mực tàng hình trong bài đọc là quá trình biến đổi hóa học một chiều không thể khôi phục lại trạng thái ban đầu. | ||
| e) Số phối tử gắn quanh nguyên tử trung tâm Co²⁺ giảm từ 6 xuống 4 khi chuyển từ dạng màu hồng sang dạng màu xanh lam. |
Đáp án đúng là: Đ; S; Đ; S; Đ
a) Chiều nghịch là tỏa nhiệt (ΔrH° < 0), giảm nhiệt độ (ngâm nước đá) làm dịch chuyển theo chiều tỏa nhiệt (chiều nghịch).
b) Thêm AgNO₃ làm mất ion Cl⁻ do kết tủa AgCl: giảm nồng độ chất phản ứng sẽ đẩy cân bằng sang chiều nghịch.
c) Ethanol hút nước mạnh (dung môi háo nước), làm giảm hoạt độ của H₂O tự do, kéo cân bằng sang chiều thuận.
d) Đây là cân bằng hóa học thuận nghịch hai chiều hoàn toàn thuận tiện khôi phục.
e) Số phối tử trong [Co(H₂O)₆]²⁺ là 6; trong [CoCl₄]²⁻ là 4.
Đáp án cần chọn là: Đ; S; Đ; S; Đ
Để điều chế dung dịch mực tàng hình, người ta hòa tan hoàn toàn 2,38 gam tinh thể CoCl₂·6H₂O vào nước cất để thu được vừa đúng 50 mL dung dịch. Nồng độ mol của ion Co²⁺ trong dung dịch mực tạo thành là ___ M. (lấy đến hai chữ số thập phân).
Đáp án đúng là: 0,2
Tính số mol CoCl₂·6H₂O: n = m / M.
Số mol ion Co²⁺ = n_(tinh thể).
Nồng độ mol: CM = n / V (lít).
Đáp án cần điền là: 0,2
Quảng cáo
>> 2K9 Chú ý! Lộ Trình Sun 2027 - 1 lộ trình ôn đa kỳ thi (TN THPT, ĐGNL (Hà Nội/ Hồ Chí Minh), ĐGNL Sư Phạm, ĐGTD, ĐGNL Bộ Công an, ĐGNL Bộ Quốc phòng- Click xem ngay) tại Tuyensinh247.com. Cập nhật bám sát bộ SGK mới, Thầy Cô giáo giỏi, 3 bước chi tiết: Nền tảng lớp 12; Luyện thi chuyên sâu; Luyện đề đủ dạng đáp ứng mọi kì thi.
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
Hỗ trợ - Hướng dẫn
-
024.7300.7989
-
1800.6947
(Thời gian hỗ trợ từ 7h đến 22h)
Email: lienhe@tuyensinh247.com












