Lập dàn ý cho đề bài sau: Viết bài văn nghị luận phân tích

Câu hỏi số 986996:

Vận dụng

Lập dàn ý cho đề bài sau: Viết bài văn nghị luận phân tích giá trị nghệ thuật trong đoạn trích dưới đây.

Nâng bát cơm trên tay, những hạt gạo gặt từ cánh đồng bà tôi nằm xuống

Từng hạt gạo ngọt thơm, như lời ru của bà, người tôi chưa hề biết mặt

Tôi hình dung khuôn mặt bà mềm mại, khi bà được chôn vào trong lòng đất,

áo quần tơi tả, da dính chặt với xương

Trận đói năm bốn lăm, làng tôi đói mồ chôn xác chết

Mồ bà không ai biết

Bát cơm đắng miệng cha tôi 65 năm

65 năm sau, hương hồn tổ tiên dẫn cha và tôi đứng trước mộ bà

Lần đầu tiên tôi nghe cha gọi “Mẹ”

Cánh đồng lúa sau lưng cha run rẩy

Hai chân tôi gắn chặt vào bùn

Nghe trong khói hương, hồn bà lan tỏa, bám sâu vào đất, mọc rễ vào ruộng đồng

Bà se sẽ hát ru gọi lúa trổ đòng

Nâng bát cơm trên tay, tôi đếm từng hạt gạo

Từng hạt óng ánh mồ hôi của những tổ tiên tôi còng lưng gieo gặt

Từng hạt óng ánh thơm lời ru của bà tôi

đơm lên từ lòng đất

Ngoài kia

trong hoàng hôn

lời ru bà tôi vẫn se sẽ trổ đòng

(Nguyễn Phan Quế Mai, Viết và đọc – Chuyên đề mùa đông 2025, NXB Hội Nhà văn, tr. 157)

Quảng cáo

Xem lời giải

Câu hỏi:986996

Phương pháp giải

- Phân tích (Phân tích đề để xác định vấn đề nghị luận, yêu cầu, phạm vi dẫn chứng).

- Sử dụng các thao tác lập luận (phân tích, tổng hợp, bàn luận,…) để tạo lập một văn bản nghị luận.

Giải chi tiết

I. Mở bài

- Giới thiệu nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai và đoạn trích thơ viết về người bà đã mất trong nạn đói năm 1945, gắn với hình ảnh bát cơm, hạt gạo và lời ru.

- Khái quát giá trị nghệ thuật: Đoạn thơ gây xúc động bởi thể thơ tự do, hình ảnh giàu tính biểu tượng, ngôn ngữ giàu sức gợi, các biện pháp tu từ đặc sắc cùng sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự và trữ tình.

II. Thân bài

1. Thể thơ tự do và cách tổ chức mạch cảm xúc độc đáo

- Thể thơ tự do với độ dài các dòng thơ linh hoạt, nhịp điệu biến đổi theo dòng hồi tưởng và cảm xúc của nhân vật trữ tình.

- Mạch cảm xúc triển khai tự nhiên: từ bát cơm hiện tại → hồi tưởng về người bà mất trong nạn đói năm 1945 → xúc động khi cha con tìm được mộ bà → suy ngẫm về công lao tổ tiên và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

- Kết cấu đầu cuối tương ứng qua hình ảnh “Nâng bát cơm trên tay”, tạo tính liên kết và thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức: từ cảm nhận giá trị của hạt gạo đến thấu hiểu những hi sinh, mất mát ẩn chứa trong đó.

2. Hệ thống hình ảnh thơ giàu sức gợi và ý nghĩa biểu tượng

- Hình ảnh “bát cơm”, “hạt gạo”: biểu tượng cho thành quả lao động, sự sống, những hi sinh và kí ức của gia đình, dân tộc.

- Hình ảnh “cánh đồng”, “đất”, “lúa trổ đòng”: gợi sự gắn bó giữa con người với quê hương, đồng thời biểu tượng cho sức sống bền bỉ và sự tiếp nối giữa quá khứ với hiện tại.

- Hình ảnh “lời ru của bà”: biểu tượng cho tình yêu thương, cội nguồn và những giá trị tinh thần được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

- Các hình ảnh kết nối chặt chẽ, làm nổi bật sự hòa quyện giữa quá khứ đau thương và cuộc sống hiện tại.

3. Nghệ thuật sử dụng các biện pháp tu từ đặc sắc

- So sánh “Từng hạt gạo ngọt thơm, như lời ru của bà” giúp cụ thể hóa tình yêu thương và sự hiện diện của người bà trong từng hạt gạo.

- Nhân hóa “Cánh đồng lúa sau lưng cha run rẩy”, “Bà se sẽ hát ru gọi lúa trổ đòng” khiến thiên nhiên mang tâm trạng con người, thể hiện niềm xúc động và sự giao hòa giữa người đã khuất với người đang sống.

- Ẩn dụ “hồn bà lan tỏa, bám sâu vào đất, mọc rễ vào ruộng đồng” khẳng định người bà tuy đã mất nhưng vẫn hiện diện trong quê hương, trong sự sống và kí ức của con cháu.

- Điệp ngữ “65 năm”, “từng hạt”, “nâng bát cơm trên tay” nhấn mạnh nỗi đau kéo dài qua thời gian và sự trân trọng đối với từng hạt gạo được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt của bao thế hệ.

4. Ngôn ngữ thơ giàu cảm xúc, kết hợp hài hòa giữa tự sự và trữ tình

- Ngôn ngữ giản dị mà ám ảnh qua những chi tiết hiện thực: “áo quần tơi tả, da dính chặt với xương”, “làng tôi đói mồ chôn xác chết”, “Mồ bà không ai biết” → tái hiện nỗi đau khốc liệt của nạn đói năm 1945.

- Yếu tố tự sự thể hiện qua câu chuyện hai cha con tìm về mộ bà sau 65 năm, đặc biệt là chi tiết “Lần đầu tiên tôi nghe cha gọi ‘Mẹ’”, tạo điểm nhấn xúc động cho đoạn thơ.

- Chất trữ tình thấm đẫm trong dòng hồi tưởng, tưởng tượng và suy ngẫm của nhân vật “tôi”, giúp câu chuyện riêng của gia đình mang ý nghĩa sâu rộng về tình thân, lịch sử và cội nguồn.

- Giọng điệu chuyển từ xót xa, đau đớn sang nghẹn ngào, thành kính và cuối cùng lắng đọng trong niềm biết ơn, trân trọng.

5. Nghệ thuật xây dựng hình ảnh kết thúc giàu dư âm

- Hình ảnh “lời ru bà tôi vẫn se sẽ trổ đòng” là sự kết hợp độc đáo giữa ẩn dụ, nhân hóa và chuyển đổi cảm giác, khiến lời ru như một mầm sống tiếp tục sinh sôi trên đồng đất quê hương.

- Cách ngắt dòng ngắn: “Ngoài kia / trong hoàng hôn” tạo nhịp thơ chậm, mở ra không gian lắng đọng, thiêng liêng.

- Khẳng định sức sống bất diệt của tình bà, của kí ức gia đình và những giá trị truyền thống được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

III. Kết bài

- Khẳng định giá trị nghệ thuật nổi bật của đoạn thơ: thể thơ tự do, kết cấu đầu cuối tương ứng, hình ảnh giàu tính biểu tượng, biện pháp tu từ sáng tạo, ngôn ngữ giàu sức gợi và sự hòa quyện giữa tự sự với trữ tình.

- Những đặc sắc nghệ thuật ấy góp phần thể hiện sâu sắc nỗi đau lịch sử, tình cảm gia đình, lòng biết ơn tổ tiên và sự trân trọng đối với những giá trị bình dị của cuộc sống.

- Đoạn thơ nhắc nhở mỗi người biết nâng niu từng hạt gạo, ghi nhớ những hi sinh của thế hệ đi trước và gìn giữ cội nguồn dân tộc.

Group 2K8 ôn Thi ĐGNL & ĐGTD Miễn Phí

Câu hỏi trước Câu tiếp theo

>> 2K9 Chú ý! Lộ Trình Sun 2027 - 1 lộ trình ôn đa kỳ thi (TN THPT, ĐGNL (Hà Nội/ Hồ Chí Minh), ĐGNL Sư Phạm, ĐGTD, ĐGNL Bộ Công an, ĐGNL Bộ Quốc phòng- Click xem ngay) tại Tuyensinh247.com. Cập nhật bám sát bộ SGK mới, Thầy Cô giáo giỏi, 3 bước chi tiết: Nền tảng lớp 12; Luyện thi chuyên sâu; Luyện đề đủ dạng đáp ứng mọi kì thi.